Rozwój medycyny personalizowanej i rosnąca popularność testów genetycznych pozwalających określić ryzyko wystąpienia nowotworów czy chorób układu krążenia stawiają przed rynkiem ubezpieczeniowym nowe wyzwania. Zrozumienie, w jaki sposób informacje o predyspozycjach genetycznych wpływają na ocenę ryzyka ubezpieczeniowego, jest niezbędne dla każdego, kto planuje długoterminowe zabezpieczenie życia i zdrowia.
Mechanizm oceny ryzyka w ubezpieczeniach
Ubezpieczyciele opierają swoją działalność na statystyce i rachunku prawdopodobieństwa. Proces ten, zwany underwritingiem, służy do oszacowania ryzyka wystąpienia zdarzenia objętego ochroną u konkretnej osoby. Standardowo bierze się pod uwagę wiek, stan zdrowia, styl życia oraz historię medyczną rodziny.
Wprowadzenie czynnika genetycznego do tej analizy jest tematem złożonym. Z jednej strony, wiedza o mutacji w konkretnym genie (np. BRCA1/BRCA2 zwiększającym ryzyko raka piersi) pozwala na precyzyjniejsze oszacowanie ryzyka. Z drugiej strony, rodzi to pytania o etykę i potencjalną dyskryminację osób obciążonych genetycznie.
Czy ubezpieczyciel może wymagać wykonania testów DNA?
W aktualnym stanie prawnym oraz zgodnie z dobrymi praktykami rynkowymi w Polsce i większości krajów Unii Europejskiej, firmy ubezpieczeniowe nie mają prawa zmuszać klientów do poddawania się badaniom genetycznym w celu zawarcia umowy. Decyzja o wykonaniu testu DNA należy wyłącznie do klienta.
Wykorzystanie wyników już przeprowadzonych badań
Sytuacja komplikuje się, gdy klient posiada już wyniki badań genetycznych. W polskim systemie prawnym ubezpieczony ma obowiązek odpowiedzieć na pytania zawarte w ankiecie medycznej zgodnie z prawdą. Jeśli ankieta zawiera pytanie o znane pacjentowi wyniki badań diagnostycznych, zatajenie informacji o wykrytej predyspozycji może być uznane za wprowadzenie ubezpieczyciela w błąd, co w skrajnych przypadkach prowadzi do odmowy wypłaty świadczenia.
Wpływ genetyki na wysokość składki ubezpieczeniowej
Większość towarzystw ubezpieczeniowych deklaruje, że same predyspozycje genetyczne (czyli teoretyczne ryzyko) nie są podstawą do drastycznego podniesienia składki, o ile nie towarzyszą im objawy chorobowe lub bardzo negatywny wywiad rodzinny.
Wywiad rodzinny vs testy genetyczne
Często to nie sam test DNA, a historia chorób w rodzinie ma większy wpływ na kalkulację ceny. Jeśli rodzice i rodzeństwo klienta chorowali na konkretne schorzenia w młodym wieku, ubezpieczyciel może uznać ryzyko za podwyższone, nawet bez formalnych wyników badań genetycznych.
Korzyści płynące z badań genetycznych dla ubezpieczonego
Paradoksalnie, badania DNA mogą zadziałać na korzyść klienta. Osoba świadoma swoich predyspozycji częściej poddaje się badaniom profilaktycznym. Niektórzy ubezpieczyciele w ramach programów typu „wellness” oferują niższe składki dla osób, które prowadzą zdrowy tryb życia i regularnie się badają, co w efekcie obniża realne ryzyko zachorowania mimo obciążeń genetycznych.
Ochrona danych medycznych i genetycznych
Dane o genomie należą do kategorii danych wrażliwych (szczególnych kategorii danych osobowych) i podlegają rygorystycznej ochronie w ramach RODO. Ubezpieczyciele są zobowiązani do zachowania najwyższych standardów bezpieczeństwa przy przetwarzaniu takich informacji. Dostęp do nich mają zazwyczaj wyłącznie lekarze orzecznicy pracujący dla towarzystwa.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy wynik testu DNA z komercyjnego laboratorium trzeba zgłosić ubezpieczycielowi?
Obowiązek informacyjny zależy od treści ankiety medycznej dołączonej do wniosku o ubezpieczenie. Jeżeli ubezpieczyciel pyta o wyniki przeprowadzonych badań diagnostycznych z ostatnich lat, a badanie DNA zostało wykonane przez lekarza i widnieje w dokumentacji medycznej, należy o nim wspomnieć. W przypadku domowych testów genealogicznych/predyspozycyjnych sytuacja jest niejednoznaczna i zależy od interpretacji danego towarzystwa.
Czy ubezpieczyciel może odmówić zawarcia umowy ze względu na geny?
Firma ubezpieczeniowa ma prawo odmówić ochrony każdemu, u kogo ryzyko wystąpienia zdarzenia uzna za zbyt wysokie. Jeśli jednak osoba jest zdrowa, a jedynie posiada predyspozycję genetyczną, całkowita odmowa zdarza się rzadko. Częściej stosuje się wyłączenie konkretnej choroby z zakresu ochrony lub podwyższenie składki (tzw. zwyżkę).
Czy badania genetyczne wykonane po podpisaniu polisy wpływają na składkę?
W większości standardowych umów ubezpieczenia na życie i zdrowie, stan zdrowia ocenia się w momencie zawierania transakcji. Jeśli po kilku latach od podpisania umowy ubezpieczony wykona testy DNA, które wykażą predyspozycje do chorób, ubezpieczyciel zazwyczaj nie ma prawa podnieść składki ani zmienić warunków już trwającej umowy.